Handvatten voor Circulair Bouwen

PrintEens in de zoveel tijd steekt er in duurzaamheidsland weer een nieuwe term de kop op. Iedereen laat dan vallen waar hij mee bezig is en rent achter de nieuwste trend aan.
Op dit moment is het toverwoord “circulaire economie”.
Hoewel mijn intro enigszins cynisch mag klinken, is er inhoudelijk niets mis met deze nieuwste stroming. Alle eer komt toe aan Ellen MacArthur en haar gelijknamige foundation, die deze term inhoud en bekendheid heeft gegeven. Overigens is er heel veel overeenkomst met de Cradle to Cradle filosofie van McDonough en Braungart (vooral gericht op productniveau tov systeemniveau).

Een circulaire economie is regeneratief (vermogen tot zelf herstellen) van ontwerp. Hij bestaat uit 2 materiaalstromen; biologische materialen, die de natuur weer kan opnemen, en technologische materialen die zo lang mogelijk in omloop dienen te blijven met zo min mogelijk kwaliteitsverlies. De circulaire economie draait uiteindelijk volledig op hernieuwbare energie. Voor inhoudelijke achtergrond raden we de 3 rapporten “towards the cricular economy” van harte aan.

Maar wat betekent dit nou voor de bouw? Kunnen wij een vertaling maken van dit circulaire gedachtengoed waarmee onze sector concreet (en meetbaar) aan de slag kan? Ja dat kan en dat is ook hard nodig. We hebben een ecologisch begrotingstekort van 30% en consumeren 3 aardbollen. De bouw is daarbij verantwoordelijk voor verbruik van:

  • 30% van onze grondstoffen
  • 40% van het totale energieverbruik
  • 40% van de totale CO2 emissie (waarvan 5% door beton!)
  • 30% van het afval
  • 20% waterverbruik

Gelukkig zijn er goede voorbeelden van circulaire bouwprojecten zoals Gemeentehuis Brummen. We moeten echter uitkijken niet alleen op het gebouwniveau te focussen, want een volledig recyclebaar gebouw is nog geen optimum voor de circulaire economie. Wij doen een voorzet en geven een aantal handvatten:
Circulair bouwen dient op de niveaus Gebied, Gebouw en Gebruiker te worden geïmplementeerd. Als methodiek onderscheiden we de volgende stappen met aandachtspunten:

Stap 0: Algemeen

  • invoeren van biologische kringloop: cascaderen (= hoogste toegevoegde waarde uit je biomassa halen)
  • invoeren van technische kringloop: recyclen en levensduurverlenging
  • zoek cross sectorale verbanden met synergie
  • innoveer op product- én procesniveau 

Stap 1: Gebied

  • Welke natuurlijke bronnen zijn beschikbaar?
  • Welke reststromen uit de buurt zijn bruikbaar?
  • Wie kan mijn reststromen (na minimalisatie) nuttig gebruiken?
  • Voer een exergie analyse op gebiedsniveau uit!
  • Hoe bevorder je de plaatselijke biodiversiteit?

Stap 2: Gebouw

  1. Niet bouwen
  2. Hergebruiken waar mogelijk; te beoordelen op:
    – gebouwniveau
    – onderdeelniveau
    – materiaalniveau
    – grondstofniveau
  3. Alleen nieuwbouw als het niet anders kan!
    – demontabel bouwen
    – scheiding van onderdelen met verschillende levensduren
    – materiaalkeuze; hanteer onze “Trias Materialis”
    – materiaalkeuze; gebruik LCA (NB*: met verstand!)
    – maak gebruik van een grondstoffenpaspoort
    – ontwerp op Total Cost of Ownership

Stap 3: Gebruiker

  • Stimuleer nieuwe businessmodellen; van eigendom naar gebruik!
  • Sturen op bewustzijn; geef inzicht en feedback
  • Stimuleer duurzaam gedrag; minimaliseren van energieverbruik en afvalproductie & maximaliseren van levensduur
  • Maximaliseren van gebruiks- en onderhoudsgemak; “idiot proof”
  • Maximaliseren van comfort en gezondheid
  • Sturen op prestaties (energie, reststromen, binnenklimaat, etc.)

Heeft u op deze ruwe methode iets aan te vullen? Wij vernemen graag uw reactie! Voor achtergrond of hulp bij implementatie neem dan contact met ons op.

*NB: men dient rekening te houden dat de LCA methode te weinig stimulans geeft voor positieve eco-impact ipv alleen minder schade berokkenen. Daarnaast wordt de optie voor recycling na gebruik slecht meegewogen. Zie “Life Cycle Assesment for a Circular Economy”.

Advertenties

Zorg/ recreatieconcept als motor voor duurzame gebiedstransformatie

Bo-Hotel winnaar Veluwse innovatieprijs 21 november j.l. is ons Bo-Hotel in de categorie zorg uitgeroepen tot winnaar van de Veluwse innovatieprijs 2013!

Op het voormalige ex-Berghuizer papierfabrieksterrein te Wapenveld, gemeente Heerde gelegen aan het Apeldoorns kanaal hebben de initiatiefnemers:

Ben Harsta BNO, Ebbens architecten en Aldus Bouwinnovatie een plan gemaakt om het gebied te transformeren tot een nieuwe zorg/recreatie-faciliteit met een insteekhaven vanuit het kanaal, lokale horecavoorzieningen en een zeer toekomstgerichte zorgvoorziening (Bo-hotel), op en aan het water.
Door het maximaal benutten van de bestaande gebiedswaarden (Groen / Blauw / Rood) wordt er een innovatief verdienmodel gecreëerd.
  • Groen = bestaande en nieuwe natuur
  • Blauw= water bestaand en nieuw
  • Rood = bestaande, oude gebouwen, architectuur historie

Het onderscheidende en innovatieve zit volgens ons in de combinatie van zorg en actieve recreatie met zeer aandachttrekkende duurzame water-architectuur.

Dat levert op dat er straks mensen in een geheel andere vernieuwde omgeving en in geheel andere samenstelling (condities) gaan wonen, leven, herstellen en met een watertaxi de aanliggende plaatsen kunnen bezoeken.

Zie hieronder onze winnende pitch:

Energie-obesitas vraagt om afslankmentaliteit

afslankenWat is er voor nodig om 1 miljard mensen van hun obesitas af te helpen? De afslankindustrie is een miljoenen business van wonderpillen tot trilplaten, diëten en fitnessgoeroes. Maar de meeste mensen die aan obesitas lijden lijken helemaal niet vatbaar voor deze oplossingen. Ze kijken liever weg van het probleem en houden vast aan een voedingspatroon dat hen in groot gevaar kan brengen. Wonderlijk toch!? Er zijn waarschijnlijk tig theorieën over de achterliggende psychologische problemen van dit verschijnsel dat is uitgegroeid tot welvaartsziekte nr.1 in onze westerse beschaving. Ik ken de inhoud daarvan niet, maar de oplossing ligt vrijwel zeker tussen de oren en in de mentaliteit van mensen. De wonderpil om af te slanken vindt gretig aftrek, maar zonder een stevige herprogrammering en gedragsaanpassing is een structureel resultaat natuurlijk kansloos.

En hier ligt de relatie met ons energieverbruik! We lijden massaal aan over-comsumptie en gedragen ons als een stelletje verstokte verslaafden. Ons energieverbruik is een rechtstreeks gevolg van het comfortniveau en de gemakzucht, die we ons hebben veroorloofd. Aan deze privileges laten we niet graag tornen, net zo min als aan onze snacks en fastfood. Daar moeten we rekening mee houden als we grootschalig willen verduurzamen! De bouw probeert mensen “wonderpillen en fitnessapparaten” aan te smeren waarmee energie bespaard kan worden, maar (vrijwel) niemand hapt. Zowel onheilspellende vooruitzichten als positieve beloftes helpen daarbij weinig. We volgen een aanbodgedreven strategie van productoplossingen die niemand zich laat opdringen.

In haar rendablog: ‘tijd om het spook van versimpeling te verjagen’ schrijft Anke van Hal dat jarenlang onderzoek naar de stagnatie van de energierevolutie in de bestaande woningbouw uitgewezen heeft dat we emoties van bewoners niet kunnen negeren. Men laat zich nl. door meer leiden dan door geld alleen. Anke besluit over de oplossing voor energiebesparing in de woningbouw: “het is gewoon niet simpel, maar moeilijk gaat ook!”

Wat houdt dat moeilijke pad dan in? Om af te kunnen slanken van energie-obesitas moet je emotionele en rationele stappen zetten. In opeenvolging  moet je voorkeur, (koop)gedrag en loyaliteit ontwikkelen. Nog los van de financiële impact, moet je hiervoor dus moeite doen. Dat geldt voor bewoners van woningen maar ook voor gebruikers van utiliteitsbouw. De markt moet zich realiseren dat dit een geleidelijk proces is en dat je mensen dus niet in 1 keer van 100% verbruik naar 0% kunt krijgen. Dit proces noem ik vraagactivatie. Zonder een sterke focus op vraagactivatie, verwacht ik geen grootschalige verduurzaming bij mensen die nu alleen een latente behoefte aan energiebesparen hebben (= de grote meerderheid). Goede voorbeelden van vraagactivatie in de bouw zijn nog schaars. Noemenswaardig zijn de lesprogramma’s die ontwikkeld worden voor kinderen op scholen. Verder zitten de aanbieders van inzicht in verbruik op het goede spoor, maar er valt nog een wereld te winnen. De kracht van “incentives” (positieve stimulans) moet nog veel beter benut gaan worden!

Voordeel van onze bouwsector tov de afslankindustrie is dat we een hoop emotionele obstakels nu al technisch en financieel kunnen oplossen, waarbij comfort en gemakzucht gewaarborgd blijven (of zelfs verbeterd)! Maar let wel: dat vraagt nog steeds om een gedragsverandering van mensen, dus ook hier geldt dat de wonderpil niet bestaat. Waar blijft de Sonja Bakker van onze bouwindustrie? Ik heb ideeën, en ben benieuwd naar die van jullie!?

Dr. Olivier Lauteslager 😉

Duurzaamheid is energieverspilling!

measureHet is niet meer aan mensen zoals wij (duurzaamheidsadviseurs) om voor te schrijven hoe een gebouw duurzaam gerealiseerd moet worden. “Waarom niet? Er zijn toch specialisten nodig om te bepalen welke ambities reëel zijn en welke maatregelen het meest efficiënt en effectief zijn?” Jawel, maar dat levert in de praktijk te weinig garanties op voor een duurzaam gebruikt gebouw (of woning of omgeving).

In onze dagelijkse werk zijn wij steeds meer bezig om ambities in de praktijk te borgen, en neemt u van ons aan dat dit veel energie vergt bij de begeleiding van ontwerp, bouw, gebruik en onderhoud. “Prima toch?” Nee niet helemaal, want het voelt als verkeerd geïnvesteerde tijd. WIj kunnen namelijk niemand opleggen om zich precies zo te gedragen zoals wij idealiter zouden willen, zoals onze modellen dat voorspellen, of zoals onze labels dat hebben berekend. Duurzaamheid wordt veel te veel gepushed!

“Hoe zou het dan anders moeten?” De gebruiker zou zich bewuster moeten zijn van zijn situatie, zijn impact en zijn mogelijkheden, zodat deze zelf gaat vragen (pull) om specifieke aanpassingen en zijn gedrag daarop gaat afstemmen! “Makkelijk gezegd, daar is hele hoop missionariswerk voor nodig?” Niet persé! Tegenwoordig kan je namelijk heel laagdrempelig inzicht verkrijgen in je energieverbruik en je binnenklimaat, zodat je weet waar je staat. Meten = weten.

Het leveren van duurzaamheidsadvies aan bewuste gebruikers is leuker, efficiënter en garandeert een veel betere uitkomst! Het is niet meer een eenmalig kunstje, maar een doorlopend proces met doelen. Aan bewuste gebruikers of opdrachtgevers hoef je geen oplossingen te verkopen. Zij zullen zelf kiezen voor beschikbare mogelijkheden (uitdaging voor de bouw). Bovendien leveren meetgegevens van gebruik betrouwbare conclusies over rendementen in duurzame maatregelen. En wie wil dat nou niet? Als je investeert, wil je toch weten of het verschil maakt!?

Geïnteresseerd? Start dan nu met meten! WIj garanderen u resultaat. En wilt u nog meer resultaat? Dan komt ons beroep als duurzaamheidsadviseur weer van pas! Want dan  helpen wij u met maatwerk aan oplossingen die u wilt, die u begrijpt en gebruikt zoals bedoeld is. Tevredenheid heet dat, terwijl de aarde er beter van wordt. Zo zou het moeten.

Heel gemakkelijk is het natuurlijk ook weer niet. Want je moet momenteel nog wel je best doen om de verschillende (meet)data te interpreteren en te combineren. Het is van groot belang om je energieverbruik en je binnenklimaat in samenhang te beoordelen, zodat de een niet ten koste gaat van de ander! Hier helpen we mee en werken eraan om de interfaces te verbeteren.

“Maar hoe zit het dan met keuze en advies over duurzame materialen en materiaalgebruik?” Tja, daarvoor blijft een specialist uiterst waardevol! Het is dus niet allemaal energieverspilling, maar het moet wel anders zodanig dat de gebruikers en gebruiksfase centraal staan.

Wij zijn benieuwd naar uw mening!

Stadlander kiest om duurzaam wonen te kopen bij Reimarkt!

Schermafbeelding 2013-06-03 om 23.55.0631 mei 2013: Reimarkt is gisteren in het Slim & Snel traject unaniem gekozen om 600 woningen in Bergen op Zoom te renoveren en energiezuinig te maken. Reimarkt wordt de eerste renovatiewinkel waar je duurzaam wonen kunt kopen. Woningcorporatie Stadlander kiest daarmee voor een aanpak waar vooral ook de particuliere woningeigenaar als klant centraal staat. De versnelling van dit hoofdpijndossier komt daarmee in zicht.

Met Reimarkt biedt Stadlander een totaaloplossing voor haar wijken, waar zij de laatste decennia veel oud-huurwoningen heeft verkocht. Reimarkt is een initiatief van 24 marktpartijen. Huurders en particuliere woningbezitters kunnen hier als woonconsumenten terecht voor renovatie en verduurzaming van hun huis. Zij kunnen écht gaan winkelen! Of de woning nou volledig energieneutraal moet worden, of er alleen een aantal zonnepanelen nodig zijn; bij Reimarkt vindt de klant helderheid over het aanbod én wat het oplevert. Ook de financiering wordt geregeld.

Door slimme productontwikkeling te stimuleren en geautomatiseerde systemen te ontwikkelen, kan Reimarkt verduurzaming veel effectiever aanbieden dan in een traditioneel renovatieproject. Reimarkt is target gericht door het gebied eerst te scannen op kenmerken als woningtype, leefstijl en energieverbruik. Middels een geautomatiseerde quick-scan krijgen die mensen gratis een persoonlijk duurzaamheidsadvies. Is de wens om te verduurzamen eenmaal aangewakkerd, dan kan de klant online en offline terecht voor advies op maat en wordt persoonlijk begeleid bij zijn aankoopproces.

Het traject van Stadlander was de laatste van een serie van vijf Slim & Snel experimenten, waarmee consortia van marktpartijen uitgedaagd werden om nieuwe concepten te ontwikkelen om woningen goedkoper en sneller energiezuinig te maken. De gedachte is, dat consortia door de grote schaal van de opgaven de ontwikkelkosten van een nieuw concept kunnen financieren.

De 24 marktpartijen van het Superconsortium:
Knaapen Groep, Stichting De Bakkerij, De Loods Architecten, Dura Vermeer, KAW architecten, Aldus Bouwinnovatie, PFC2, VDM, Van Ieperen Groep, Brink Climate Systems, Heembouw, Biq Stadsontwerp, Urbannerdam, Local, Admix, Era Contour, DWA, Inbo, Bam Woningbouw, Kuub, SVn, Essent, Active Warmth, Cauberg Huygen.Bouwgroep Dijkstra Draisma (bouwbedrijf), KAW (architect en bewonerscommunicatie), Kuub (collectief opdrachtgeverschap), Ekwadraat (energie), Acore Coaching (coaching op de biologische boerderij)

Slim & Snel
Slim & Snel is één van de initiatieven binnen Energiesprong. Het richt zich op renovatie van woningen uit de jaren ’60 en ’70 in bewoonde staat met als doel deze een kwaliteits- en energiesprong te laten maken. Zie http://www.energiesprong.nl voor meer info.

Stadlander kiest voor Superconsortium met Reimarkt!

Reimarkt BuurtSuper 2

THOLEN 6 maart 2013 – Stadlander heeft in het traject Slim & Snel het Superconsortium geselecteerd als een van de winnaars. Het Superconsortium lanceert de eerste winkel waar je duurzaam wonen kunt kopen: Reimarkt.

Reimarkt is een initiatief van 24 marktpartijen waar de consument écht kan gaan winkelen. Een winkel met producten die de consument inzicht en gemak geeft in wat er op de markt te koop is op het gebied van duurzaam wonen. Denk bijvoorbeeld aan producten als zonnepanelen, boilers en verschillende isolatiemogelijkheden. Met heldere prijzen en een ruim assortiment. Voor de consument geldt ‘what you see is what you get’. Als klant kan je met elke behoefte gaan shoppen in de winkel voor energiebesparing, wooncomfort en levensbestendigheid.

Met Reimarkt komt er  een versnelling in de energiebesparing en het wooncomfort van zowel huur als particuliere woningen. De winkel functioneert volgens de retailformule waarbij wordt samengewerkt op het gebied van bewustwording en financiering. De focus en concurrentie ligt op productinnovatie.

Het Superconsortium gelooft dat de consument zelf graag invulling geeft aan duurzaam wonen als men de producten zelf kan kopen in een winkel. Het Superconsortium was verheugd dat Reimarkt in de smaak viel bij bewoners van Stadlander. Met de omarming van Stadlander is Reimarkt een stap dichterbij haar opening en daar is heel Nederland bij gebaat.

Klik hier voor een illustratieve animatie en toelichting van het concept.

De 24 marktpartijen van het Superconsortium:
Knaapen Groep, Stichting De Bakkerij, De Loods Architecten, Dura Vermeer, KAW architecten, Aldus bouwinnovatie, PFC2, VDM, Van Ieperen Groep, Brink Climate Systems, Heembouw, Biq Stadsontwerp,  Urbannerdam, Local, Admix, Era Contour, DWA, Inbo, Bam Woningbouw, Kuub, SVn, Essent, Active Warmth, Cauberg Huygen.

Slim & Snel:
Slim & Snel is één van de initiatieven binnen Energiesprong. Het richt zich op renovatie van woningen uit de jaren ’60 en ’70 in bewoonde staat met als doel deze een kwaliteits- en energiesprong te laten maken. Zie www.energiesprong.nl voor meer info.

Hoe groen is oranje? Opdracht aan onze nieuwe koning:

Willem AlexanderAlom wordt hare majesteit geprezen voor haar invulling van het koningschap, vanuit uitzonderlijke gedrevenheid en inlevingsvermogen. Ze is het boegbeeld en een icoon van onze Nederlandse samenleving geweest. Ze heeft de monarchie in roerige tijden fier overeind weten te houden, als bindend element van ons land; een prestatie van formaat!

Maar deze nieuwe tijd, waarin gevestigde structuren zwaar onder druk staan, burgers onafhankelijk willen worden en de relatie tot autoriteiten veranderen, vraagt om een andere invulling van het koningschap. Koningin Beatrix erkent dat het tijd is voor een nieuwe generatie. Om de monarchie in de harten van de Nederlandse burgers gesloten te houden, zal koning Willem Alexander een nog grotere uitdaging wachten; de ceremoniële rol past niet meer in onze informele tijdsgeest en een politieke rol is volledig taboe. De verbindende rol van nationale trots en eensgezindheid blijft cruciaal, maar hoe geef je daar nu invulling aan?

Wij, Aldus, zijn er sterk van overtuigd dat de toekomst gevormd zal worden van onderaf en niet meer van bovenaf opgelegd gaat worden. (Zie ook Tegenlicht uitzending 28-01: http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2012-2013/gat-in-de-markt.html) Leiders, in de oude zin, zijn dus overbodig. Wel is er veel behoefte aan visie, zingeving en goede voorbeelden van “empowerment” en onafhankelijkheid. Hoewel het tegenstrijdig klinkt kunnen deze ontwikkelingen juist het community gevoel van samenhorigheid en trots doen opbloeien; daar ligt een kans voor onze nieuwe koning!

Als onafhankelijk staatshoofd zonder macht zou koning Willem Alexander zich moeten opwerpen als missionaris voor de duurzaamheidstransitie van Nederland. Objectief kan hij oordelen over de status en de ontwikkelingen, met als doel de toekomstbestendigheid van ons land, waarin de economie in balans is met de ecologie. Niet de welvaart van het land, maar het welzijn van burgers en natuur staan bovenaan zijn agenda. Hij zal niet moeten regeren, maar RE-Genereren, wat in het belang is van iedereen. Niemand kan dit belang beter uitdragen en dienen dan de koning, vanwege zijn bereik en statuur. Natuurlijk positioneert hij zich daarmee soms in moeilijke situaties en belangen, maar dat zal worden toegestaan vanuit het algemene profijt. Door het goede voorbeeld te geven, en de maatschappij te wijzen op de voordelen van de transitie (tegengaan van klimaatverandering en onafhankelijkheid van olie en eindige grondstoffen) kan hij uitgroeien tot onze nieuwe burgervader; een natuurlijke rol.

Het echte transitiewerk moeten we zelf doen. Onder aanvoering van Willem Alexander kan het een oranje transitie worden, en wordt onze nationale kleur het nieuwe groen!

Oranje boven!