Klimaatneutrale bredeschool Houthaven in gebruik

Bredeschool HouthavenVrijdag 10 oktober j.l. werd bredeschool Houthaven officieel en feestelijk in gebruik genomen na opening door loco burgermeester Erik van der Burg. Over de bijzonder hoge duurzaamheidsambities (frisse school klasse A en klimaatneutraal), die wij hebben mogen invullen, heb ik al veel geschreven op deze site. Nu kan het resultaat ook in volle glorie worden beleefd en ervaren.

Inmiddels hebben de scholen Spaarndammerhout en De Wereldschool hun intrek genomen in het gebouw. Op de 3e verdieping huist het 4e Gymnasium tijdelijk, totdat hun nieuwbouw in de wijk opgeleverd wordt. De 4e verdieping is bestemd voor een kinderdagopvang. Daarnaast is er een buitenschoolse opvang en zijn er nog kantoor- en horecaruimtes voorzien. Met recht dus een brede school!

Het ontwerp van Marlies Rohmer is imposant. Van veraf oogt het als een robuust en massief blok, en van dichtbij vallen de speelse metseldetails en grote ramen op; een mooi contrast. Van binnen is het licht en ruim. De 2 scholen hebben een spiegelsymmetrische plattegrond om een centraal trappenhuis (met liften) en grote centrale aula heen die opgedeeld kan worden in afzonderlijke speellokalen met behulp van kunststof gordijnen. Hoewel gelegen midden onderin het gebouw is architecte geslaagd om ook hier daglicht binnen te krijgen. Boven de aula bevindt zich een prachtige gymzaal met doorkijkjes en daklichten. De vierde verdieping heeft een patio die als speelruimte voor de kinderdagopvang wordt gebruikt. Opvallend aan het gebouw is verder het enorme terras aan de westgevel dat als een soort theaterpodium voor de nieuwe wijk kan fungeren. In de klaslokalen valt de riante hoogte van de ruimtes op (4,5m op BG en 3,6m op verdiepingen). Ze zijn allemaal voorzien van flexibele wanden. Dit robuuste en flexibele gebouw is een lang leven beschoren.

Vanaf de hoofdweg langs de wijk (Tasmanstraat) zijn de 2 grote luchtbehandelingskasten zichtbaar mede door de grote teksten met Houthaven erop. Voor wie een kijkje op het dak durft te nemen is het uitzicht over een enorme PV installatie (hoog rendement) echt indrukwekkend. Het gebouwgebonden energieverbruik wordt hiermee duurzaam gecompenseerd.

Vanwege het hoge duurzaamheidsniveau en de ligging in excellent gebied gaat RVO (RIjksdienst voor Ondernemend Nederland; zie hier hun publicatie) deze bredeschool alsnog opnemen in hun UKP NESK programma waarin de meest duurzame scholen van het land vergeleken worden. Dit betekent o.a. dat de prestaties op gebied van binnenklimaat  en energieverbruik (plus duurzame productie) gemonitord zullen worden. Dat is belangrijk want het gebouw met haar complexe installaties moet zich nog bewijzen. Ik maak me hard voor continu monitoring volgens het standaard meetprotocol van Ruimte-OK, wat we (mede) ontwikkeld hebben om landelijke benchmark mogelijk te maken. You can’t improve, what you can’t measure!

Tijdens de openingsceremonie heb ik de gelegenheid om de gebruikers al vast eens naar hun eerste ervaringen te vragen. De meesten zijn erg enthousiast over de nieuwbouw, maar ook hoor ik de gebruikelijke moeilijkheden die een verhuizing, gewenning en installatie-afstelling met zich meebrengen.
Ondanks uitgebreide instructies kan men nog niet altijd goed overweg met de bediening van installaties. Hier ligt echt een belangrijke innovatie-uidaging voor de ICT en installatie-branche! Ook is reflectie van de grote hoeveelheid daglicht op de digiborden een probleem dat ik tegenwoordig veel tegenkom. De nog te installeren lichtwering zal dat grotendeels oplossen.

Ik kijk terug op een gedegen (traditioneel) proces en zie een mooi resultaat, waarop men continu zal moeten blijven toezien. De gedachte over wat het effect voor dit project was geweest van een alternatieve aanbesteding op prestaties in bouwteamvorm laat mij echter niet los, want dan was er misschien nóg wel meer bereikt……!??

DSC07878 kopieAuteur: Olivier Lauteslager

 

Advertenties

Duurzame troonrede: duurzaamheid in de haarvaten van elk schoolvak!

Als groot medestander en medewerker van de nieuwe revolutie en transitie juichen wij de duurzame troonrede toe! “Ecologie is de basis voor economie en niet andersom!”. De troonrede, voorgelezen door Marjan Minnesma (Urgenda), beschrijft op heldere wijze het noodlot waarop wij afstevenen en doet positieve suggesties voor de noodzakelijke transitie als oplossing.

“We moeten op weg naar een volhoudbare samenleving gebaseerd op duurzame energie, een circulaire economie, minder ‘blinde BNP-groei’ maar meer groei van welzijn en saamhorigheid”

Het aller belangrijkst is dat de mindset en het gedrag van de samenleving (snel) gaat veranderen om dit mogelijk te maken.

In de troonrede wordt specifiek de rol van onderwijs benadrukt: “duurzaamheid zou in de haarvaten van elk schoolvak moeten komen”. Wij zijn het hier hartgrondig mee eens en zouden eraan willen toevoegen: ….in de haarvaten van elk schoolvak, instelling en onderwijsgebouw (en zijn omgeving)!

De nieuwe generatie dient op te groeien met het ecologisch besef waaraan de troonrede refereert. DIt is bij uitstek een rol voor het onderwijs en ook voor de architectuur van schoolgebouwen;  een onderwijsgebouw kan namelijk als schoolvoorbeeld dienen voor duurzaamheid!

In onze adviezen proberen we duurzaamheidsmaatregelen zo zichtbaar mogelijk te maken, en er een zinvolle educatieve rol aan te geven. Hoe zou u dat in willen vullen? Graag vernemen wij goede voorbeelden en suggesties voor maatregelen tbv duurzame educatie!

Klik hier voor de volledige tekst van de duurzame troonrede.

Lessen van een klimaatneutrale én frisse school, deel 1

klimaatneutrale brede school Houthaven Architectenbureau Marlies Rohmer

Sinds december 2011 is het ontwerpteam onder aanvoering van Architectenbureau Marlies Rohmer intensief bezig met de uitwerking van het ontwerp voor de nieuwe brede school Houthaven in Amsterdam. Het definitief ontwerp is inmiddels afgerond en momenteel wordt het bestek opgesteld;  een mooi moment om eens terug te kijken op het ontwerpproces en de resultaten! Wat kunnen we ervan leren?

Bij de ambitiebepaling van deze nieuwe school was het al duidelijk dat de lat erg hoog werd gelegd, door zowel gezondheid als energieprestatie op het hoogste niveau in te schalen: Frisse School Klasse A en Klimaatneutraal (vlgs def. gem. A’dam). Een intensieve en complexe zoektocht naar optimalisatie van gebouw en installaties volgde.

Samengevat werd de grootste spanning veroorzaakt door de enorme hoeveelheden frisse lucht en licht gecombineerd met weinig energieverbruik (en compensatie) binnen de budgetten en architectonische mogelijkheden. Veel verse lucht (1200m3/uur per groepsruimte) betekent een grote hoeveelheid energie aan ventilatievermogen. Veel natuurlijk daglicht (8%) heeft een slecht effect op de isolerende werking, wat zowel in de winter als zomer tot meer energieverbruik leidt.

Waar liepen we tegenaan (onderstaand is een selectie in willekeurige volgorde)?

1. Daglichtfactor in relatie tot compact gebouw: Om tot een daglichtfactor van 8% te komen (klasse A) is realistisch gezien daglichttoetreding van 2 kanten noodzakelijk. Een compact gebouw is (o.a.) nodig om tot een uiterst energiezuinig ontwerp te komen. Tweezijdig licht is dan niet altijd mogelijk. Vanuit gezondheidsoverwegingen vinden wij een daglichtfactor van 5% acceptabel op deze plekken. Les: DLF 8% door 2-zijdige daglichttoetreding is niet altijd mogelijk en ook niet noodzakelijk. Waar mogelijk wel nastreven!

2. EPC in relatie tot klimaatneutrale prestatie: De rekenmethodiek van de EPC norm is niet geschikt voor gebouwen met een EPC waarde < 0,5. Les: Om tot een klimaatneutrale prestatie (benadering van EPC=0) te komen is het noodzakelijk om onderbouwde gelijksheidsverklaringen op te stellen.

3. Gelijktijdige bezetting van gebouw: door een realistische berekening te maken van de bezetting van het gebouw blijkt het mogelijk om de gestelde 800ppm (CO2 concentratie) te behalen bij een lagere ventilatievoud. Les: eis voor maximale C02 concentratie is leidend boven de ventilatievoud, die geoptimaliseerd kan worden door de maximale bezetting te bepalen tov de rekennorm.

4. Complexiteit van EPC optimalisatie; het zoeken en doorrekenen van energetische optimalisaties blijkt uitermate complex vanwege de sterke onderlinge verbanden tussen installatietechnische maatregelen en consequenties op alle fronten. Voorbeeld: op enig moment bleek een maatregel tot gevolg te hebben dat een lokaal aan de noordzijde bij >30 graden buitentemperatuur verwarmd zou moeten worden op moment dat aan de zuidzijde de koeling aanstond. Les: Veel tijd, focus, kennis en samenwerking tussen disciplines is vereist (= integraal en iteratief ontwerpen).

5. Besparing op kunstlicht; door de grote interne hoogte van lokalen (3,5m) kost het veel energie om de vereiste 500lux kunstverlichting op werkbladniveau te leveren. Les: Door de armaturen te verlagen en automatisch dimbaar te maken per zone is een aanzienlijke besparing te behalen. Daarvoor moet wel een stofvrij armatuurontwerp ontwikkeld worden.

6. Isolatie in relatie tot ventilatievoud; de enorme hoeveelheden lucht die door het gebouw moeten conform klasse A zorgen ervoor dat verdere isolatie boven Rc 5 geen toegevoegde waarde heeft. Ook de toepassing van tripple glas bleek voor dit ontwerp daardoor niet rendabel. Les: investeren in hele hoge isolatiewaarden bij een frisse school klasse A verdient zich niet terug.

In blogartikel deel 2 over dit onderwerp zullen we ingaan op nog 6 waardevolle lessen uit dit project. Ook zullen we aantonen hoe het ontwerp van deze brede school zich verhoudt tot andere duurzame scholen.

Graag horen we in de tussentijd uw ervaringen en lessen bij het ontwerp en realisatie van duurzame scholen (nieuwbouw of renovatie). Uw reactie hieronder wordt gewaardeerd! Door ervaringen te delen willen we niet alleen deze school verder optimaliseren, maar ook andere projecten helpen.

Projectpartners:
school: brede school Houthaven  (BVO 6569m2)
opdrachtgever: Gemeente Amsterdam Stadsdeel West
schoolbesturen: AWBR en Amos
architect: Architectenbureau Marlies Rohmer Amsterdam
constructeur: Strackee Amsterdam
installatie-adviseur: Schreuder Alkmaar
bouwfysisch adviseur: Nelissen Eindhoven
duurzaamheidsadviseur: Aldus bouwinnovatie Amsterdam