Een frisse visie op duurzame scholenbouw:

Alles draait om visie!
Daar begint het inderdaad, maar hoe verder? De losse stellingen van de Expertmeeting uit Schooldomein nr.5 geven weinig gevoel voor prioriteit, concrete aanpak en realisatie. Wel kunnen wij ons inhoudelijk prima vinden in de stellingen en conclusies.

In het mei-nummer van Schooldomein wordt verslag gedaan van een discussie tussen 22 professionals over het thema duurzaamheid in onderwijshuisvesting. Atto Harsta van Aldus bouwinnovatie en Stichting Living Daylights maakte deel uit van dit expert panel, die algemeen concludeerden dat: “alles om visie draait”.

Wij hebben echter te vaak gemerkt dat gerealiseerde schoolgebouwen ondanks aardige visies en ambities niet presteren zoals beoogd of zelfs volledig ondermaats. Hiervan zijn alle stakeholders de dupe. 8 van de 10 Nederlandse schoolgebouwen heeft een slecht binnenklimaat. Het wordt nog somberder als je bedenkt dat veel van deze scholen ook moderne nieuwe gebouwen betreft….

Uiteraard worden de eisen steeds hoger, waardoor de invloed en afhankelijkheid van techniek toeneemt. Juist bij die techniek gaat het vaak mis, maar vooral de integrale samenhang van maatregelen en componenten ontbreekt te vaak in de praktijk, in onze optiek.

Prioriteiten stellen
Hoe kunnen we dit beter ondervangen? Hoe borgen we dat goed bedoelde (duurzame) plannen ook werkelijkheid worden?
In onderwijshuisvesting zijn de bouwbudgetten nou eenmaal sterk gelimiteerd, op enkele ambitieuze etalage-projecten na. Het gaat volgens ons dus om prioriteiten stellen! Wat zouden we minimaal moeten bereiken en wat is daarna nog wenselijk? Ambities zijn goed, maar te hoge ambities zijn meestal funest voor een goede integrale oplossing!

De eerste prioriteit voor duurzaamheid ligt wat ons betreft bij de gebruikers en het creëren van een optimaal stimulerende leeromgeving. Concreet betekent dit dat gezondheidsaspecten in gebruiksfase (licht, lucht, ruimte, akoestiek en groen) voorrang boven alles moeten krijgen (prioriteit 1). Deze aspecten zijn namelijk direct in het belang van de leerlingen en leraren op scholen en dragen bij aan betere prestaties en minder ziekteverzuim.

Materiaalgebruik en flexibiliteit is prioriteit nummer 2. Wie duurzaamheid nastreeft zal zuinig en bewust moeten omgaan met grondstoffen en toekomstbestendige gebouwen moeten realiseren. Die flexibiliteit wordt ook vanuit de ontwikkeling van onderwijsvormen en brede scholen steeds meer gevraagd.

Prioriteit 3 is energieverbruik. Het nieuwe bouwbesluit stelt al vrij hoge eisen waaraan voldaan moet worden. Alleen nadat prioriteit 1 en 2 goed ingevuld zijn, zou je wat ons betreft moeten investeren in verdere verlaging van energieverbuik. Begin altijd bij de realisatie van een duurzaam casco, want de rest is veel makkelijker aan te passen op latere momenten. Voor dit thema is het de moeite waard om terugverdientijden te bepalen en aanvullende investeringsbudgetten te bespreken/ overwegen. Gedurende de exploitatie kan hiermee een aanzienlijke besparing worden behaald. Dat geldt eveneens voor duurzame energie-opwekking, maar realiseer je dat deze niet primair in belang is van de gebruikers en daarom nooit de gezondheidskwaliteit mag ondermijnen. Energiemaatregelen staan soms lijnrecht tegenover gezondheidsmaatregelen, zoals bijv. veel frisse lucht en natuurlijk licht versus goede isolatie.

Tenslotte vinden wij het cruciaal dat al deze maatregelen binnen een schoolproject zoveel mogelijk zichtbaar gemaakt worden voor de leerlingen. ZIj zijn de nieuwe generatie die op moeten groeien met het besef van, en waardering voor, onze leefomgeving. Een uitbundig groene speelplaats is hiervan onderdeel.

Ons advies
De vraag blijft nu: hoe hoog moet je inzetten op iedere prioriteit? Dit hangt van het budget af. Voor normale normvergoedingen valt er niet bijzonder veel te bereiken op gebied van duurzaamheid.  Met goede architectuur kan echter al een acceptabele basiskwaliteit behaald worden, en zeker meer dan het deprimerende “sober en doelmatig”  doet vermoeden. Het architectonische beeld dient dan wel ondergeschikt te zijn aan ruimtebeleving en overmaat.  Als goede standaard voor gezondheid adviseren wij om Frisse Scholen klasse B te hanteren op gebied van luchtkwaliteit, thermisch, visueel en akoestisch comfort. Heeft u dan nog budget beschikbaar? Richt u dan op verdere verbetering van energiebesparing. De grote hoeveelheden verse lucht plus de warmtecapaciteit van leerlingen rechtvaardige daarentegen geen extreem hoge isolatiewaarden boven Rc =5.

Wij hebben het voorrecht om aan verschillende schoolprojecten te mogen bijdragen, van verschillende ambitieniveaus. Ieder project en ambitieniveau kent grote uitdagingen. De belangrijkste is: om waar te maken! Hiervoor dienen in onze optiek de zorgvuldig samenhangende maatregelen nauwkeurig uitgewerkt te worden, en hun boogde prestatie helder omschreven te zijn. In de bouw en realisatie dient men gecontroleerd te worden op, en verantwoordelijk gehouden voor, deze prestaties.

Makkelijk gezegd? Ja natuurlijk!  Het is in de praktijk hard (samen)werken om dit voor elkaar te krijgen, met veel genoegen!

ir. Olivier Lauteslager; duurzaamheidsadviseur onderwijshuisvesting

Lees de relevante visies van andere professionals tijdens de expertmeeting van Schooldomein hier!

Advertenties

4 thoughts on “Een frisse visie op duurzame scholenbouw:

  1. Het woord ‘Menskunde’ bestaat, het woord ‘Gebouwkunde’ vreemd genoeg niet.
    Het begint inderdaad met visie en beleid, dat is nog niet het terrein van experts en de markt, maar van visionaire generalisten ‘gebouwkundigen’.
    Experts en de markt zijn later in het traject hard nodig om visie te concretiseren.

    Op dit moment een interessante symbiose tussen een promotie onderzoek van een docent bouwkunde van de Hanzehogeschool en mijn bouwbenadering: ‘De Nieuwe Aanpak’.
    Promotie onderwerp : Menselijke behoeften i.r.t. Onderwijs
    Veel meer over te zeggen.

    Maarten Wiersma.

    • Is “Gebouwkunde” niet gewoon “Architectuur” en daarmee verantwoordelijkheid van de architect?
      Juist die “Menskunde” ontbreekt sterk in de architectuur en bouwkunde, naar mijn idee.
      Als opgeleid Industrieel Ontwerper ben ik gewend om vanuit gebruikers te redeneren.
      Als je daar het algemene belang voor ons milieu en de circulaire economie aan toevoegt kom je tot prima visie.
      Bij het concretiseren gaat het in de praktijk helaas toch te vaak fout.

      Het promotie onderwerp en de bouwbenadering waaraan je refereert klinken interessant, en hebben mijn bijzondere belangstelling.
      Leuk om eens over te bomen en te delen: “hoe vertalen die behoeften in onderwijs zich in bouwkundige aspecten en hoe borgen we dit?”

      Dank voor je reactie,
      Olivier Lauteslager

      • Er is een vakgebied dat zich specifiek richt op de brug tussen gebouwkunde en menskunde; omgevingspsychologie 😉 Ook daarbij blijft het de grote uitdaging; hoe zorg je voor genoeg prioriteit voor de concrete ontwerpvoorstellen.

        Groeten van Joren

      • Dat is een hele terechte opmerking en bekend bij ons. Aldus is betrokken bij het netwerk omgevingspsychologie.
        Het gaat bij het stellen van prioriteiten naar mijn idee vooral om het formuleren en prioretiseren van prestaties. Hoe deze ingevuld worden zou dan minder van belang moeten zijn.
        Van extra groot belang daarentegen is hoe je die prestaties in de uitwerking, uitvoering en het gebruik borgt!!
        Van grote toegevoegde waarde in de bouw is iedere (wetenschappelijke) onderbouwing van de relatie tussen gebouw en gezondheid (psychisch en fysiek) van gebruikers.
        Wij zijn er zelfs van overtuigd dat dit een business case is, en roepen iedereen op die deskundig is op dit gebied om hieraan bij te dragen zodat gezondheid en welzijn in de gebouwde omgeving bij iedereen prioriteit wordt.
        Bij voorbaat dank!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s