Handvatten voor Circulair Bouwen

PrintEens in de zoveel tijd steekt er in duurzaamheidsland weer een nieuwe term de kop op. Iedereen laat dan vallen waar hij mee bezig is en rent achter de nieuwste trend aan.
Op dit moment is het toverwoord “circulaire economie”.
Hoewel mijn intro enigszins cynisch mag klinken, is er inhoudelijk niets mis met deze nieuwste stroming. Alle eer komt toe aan Ellen MacArthur en haar gelijknamige foundation, die deze term inhoud en bekendheid heeft gegeven. Overigens is er heel veel overeenkomst met de Cradle to Cradle filosofie van McDonough en Braungart (vooral gericht op productniveau tov systeemniveau).

Een circulaire economie is regeneratief (vermogen tot zelf herstellen) van ontwerp. Hij bestaat uit 2 materiaalstromen; biologische materialen, die de natuur weer kan opnemen, en technologische materialen die zo lang mogelijk in omloop dienen te blijven met zo min mogelijk kwaliteitsverlies. De circulaire economie draait uiteindelijk volledig op hernieuwbare energie. Voor inhoudelijke achtergrond raden we de 3 rapporten “towards the cricular economy” van harte aan.

Maar wat betekent dit nou voor de bouw? Kunnen wij een vertaling maken van dit circulaire gedachtengoed waarmee onze sector concreet (en meetbaar) aan de slag kan? Ja dat kan en dat is ook hard nodig. We hebben een ecologisch begrotingstekort van 30% en consumeren 3 aardbollen. De bouw is daarbij verantwoordelijk voor verbruik van:

  • 30% van onze grondstoffen
  • 40% van het totale energieverbruik
  • 40% van de totale CO2 emissie (waarvan 5% door beton!)
  • 30% van het afval
  • 20% waterverbruik

Gelukkig zijn er goede voorbeelden van circulaire bouwprojecten zoals Gemeentehuis Brummen. We moeten echter uitkijken niet alleen op het gebouwniveau te focussen, want een volledig recyclebaar gebouw is nog geen optimum voor de circulaire economie. Wij doen een voorzet en geven een aantal handvatten:
Circulair bouwen dient op de niveaus Gebied, Gebouw en Gebruiker te worden geïmplementeerd. Als methodiek onderscheiden we de volgende stappen met aandachtspunten:

Stap 0: Algemeen

  • invoeren van biologische kringloop: cascaderen (= hoogste toegevoegde waarde uit je biomassa halen)
  • invoeren van technische kringloop: recyclen en levensduurverlenging
  • zoek cross sectorale verbanden met synergie
  • innoveer op product- én procesniveau 

Stap 1: Gebied

  • Welke natuurlijke bronnen zijn beschikbaar?
  • Welke reststromen uit de buurt zijn bruikbaar?
  • Wie kan mijn reststromen (na minimalisatie) nuttig gebruiken?
  • Voer een exergie analyse op gebiedsniveau uit!
  • Hoe bevorder je de plaatselijke biodiversiteit?

Stap 2: Gebouw

  1. Niet bouwen
  2. Hergebruiken waar mogelijk; te beoordelen op:
    – gebouwniveau
    – onderdeelniveau
    – materiaalniveau
    – grondstofniveau
  3. Alleen nieuwbouw als het niet anders kan!
    – demontabel bouwen
    – scheiding van onderdelen met verschillende levensduren
    – materiaalkeuze; hanteer onze “Trias Materialis”
    – materiaalkeuze; gebruik LCA (NB*: met verstand!)
    – maak gebruik van een grondstoffenpaspoort
    – ontwerp op Total Cost of Ownership

Stap 3: Gebruiker

  • Stimuleer nieuwe businessmodellen; van eigendom naar gebruik!
  • Sturen op bewustzijn; geef inzicht en feedback
  • Stimuleer duurzaam gedrag; minimaliseren van energieverbruik en afvalproductie & maximaliseren van levensduur
  • Maximaliseren van gebruiks- en onderhoudsgemak; “idiot proof”
  • Maximaliseren van comfort en gezondheid
  • Sturen op prestaties (energie, reststromen, binnenklimaat, etc.)

Heeft u op deze ruwe methode iets aan te vullen? Wij vernemen graag uw reactie! Voor achtergrond of hulp bij implementatie neem dan contact met ons op.

*NB: men dient rekening te houden dat de LCA methode te weinig stimulans geeft voor positieve eco-impact ipv alleen minder schade berokkenen. Daarnaast wordt de optie voor recycling na gebruik slecht meegewogen. Zie “Life Cycle Assesment for a Circular Economy”.

Advertenties

5 thoughts on “Handvatten voor Circulair Bouwen

  1. Interessante materie. Ik heb op stap 3 nog wel het een en ander aan te merken / aan te vullen. Ik ben het met je eens dat ‘niet bouwen’ op existentieel niveau verreweg het beste is, maar dat is in de praktijk vrijwel nooit een optie. Daarnaast durf ik te stellen dat in veel gevallen nieuwbouw duurzamer is dan het hergebruik van bestaande gebouwen.

    Bij hergebruik zijn we op dit moment bezig met het plukken van het laaghangend fruit. Vaak betreft het monumentale panden op aantrekkelijke plekken of gebouwen die relatief laagwaardig hergebruikt worden (vaak door de ‘creatieve’ sector of studenten). Deze markt is binnenkort verzadigd en de mooie panden zijn op een gegeven moment ook op. Vervolgens zal je zien dat het opwaarderen van de minder aantrekkelijke panden tot een volwaardig gebruiksniveau erg veel geld en energie kost. Als de investering al lager is dan bij nieuwbouw is de exploitatie vaak minder efficient.

    Ik denk dus dat je in de toekomst, vanuit oogpunt van duurzaamheid, vaker zal moeten kiezen voor nieuwbouw dan voor hergebruik, hoe onlogisch dat wellicht klinkt.

    De aandachtspunten die je opschrijft bij stap 2.2 en 2.3 zijn volgens mij niet helemaal eerlijk verdeeld. Alle punten bij 2.2 zijn van toepassing bij 2.3 en andersom. Bij hergebruik moet je ook demontabel en flexibel bouwen, gebruikmaken van LCA en TCO. En bij nieuwbouw moet je ook analyses maken op gebouw-, onderdeel-, materiaal- en grondstofniveau.

    Op lange termijn lijkt het mij verstandiger om steeds meer oude gebouwen te vervangen door ‘betere’ nieuwbouw. Nieuwbouw die voldoet aan de voorwaarden van de circulaire economie. De oude voorraad met man en macht aan de praat proberen te houden is nu wel in de mode maar of het structureel iets oplost vraag ik me af. We moeten vooral bij elke opgave een intelligente keuze maken tussen hergebruik en nieuwbouw en niet vanuit een preoccupatie of modegril kiezen voor het één of het ander.

    • Beste Menno,
      Top dat je zo serieus en inhoudelijk reageert, dank!
      Je snijdt een interessante discussie aan, als reactie op onze prioritering voor 1. niet bouwen, 2. hergebruiken en 3. nieuwbouw.
      De meningen zullen hierover verschillen en zijn zeker situationeel.
      In zijn algemeenheid moeten materialen uit de technologische kringloop zo lang mogelijk in omloop blijven. Als een gebouw om kwaliteitsredenen niet meer te handhaven is, zijn de onderdelen of materialen dat misschien nog wel. Daar gaat het om, en die afweging dient eerst gemaakt te worden alvorens nieuwe materialen te betrekken voor nieuwbouw!
      Je kunt deze recycling overlaten aan de sloop- of afvalbedrijven maar dan ben je nooit verzekerd van de hoogste graad van hergebruik. Daar ligt echt een taak tijdens de creatieve fases (ja voor architecten dus).
      Het gaat niet primair om het aan de praat houden van onze oude voorraad, maar om het zo lang mogelijk blijven inzetten van grondstoffen die al aan de aarde onttrokken zijn! De afweging of een gebouw/ constructie nog in huidige vorm optimaal herbruikbaar is, is inderdaad best een lastige vraag maar verdient wel serieuze aandacht.
      Uit je reactie merk ik dat je sterk op de gebouwpijler focust, maar zorg aub ook voor goede inbedding van de pijlers gebied en gebruiker in jullie processen! Dat is hetgeen ik met deze handvatten vooral probeer te benadrukken en balanceren. Hoe kijk je daar tegenaan?
      Je opmerkingen over 2.2 en 2.3 zijn terecht en zouden in een langere toelichting zeker genuanceerder opgenomen moeten worden.
      Vriendelijke groet,
      Olivier Lauteslager

  2. Interessant dat er nagedacht wordt over de handvatten. Ik vind het zelf ook nog steeds erg moeilijk om te zien dat er wel goede ideeën zijn, maar dat de handvatten (uitwerking) zo beperkt is.

    Zelf heb ik dan besloten om wat voorbeelden te geven, waarbij ik merk dat het een grote stap is van voorbeeld naar uiteindelijke implementatie. Voorbeelden zijn bij mij meer vingeroefeningen om te laten zien dat het anders kan. Niet dat het zo moet.

    Met een aantal groepen werken we ook op het gebied van duurzaam bouwen en het maken van producten hiervoor. Een van de producten is de stroschroef die gebruikt wordt om beplating aan strobalen te bevestigen (www.grat.at).

    De strobaal-schroef is ‘gewoon’ te koop en gemaakt van een 100% bio-based materiaal “Treeplast”.

    Misschien interessant als mogelijke oplossing voor meer bio-based producten. We investeren liefst met meerdere partijen in de productontwikkeling.

    De stroschroef is als sample (of in grote getale) uit voorraad leverbaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s