In ambitie kan je niet wonen!

wonen in een thermosfles(door Atto Harsta voor bouwkennisblog) De woonrelatie- therapie als oplossing voor energieneutraal leven. Een duurzaamheidsambitie voor een nieuw gebouw is een mooi begin. Uiteindelijk telt echter alleen het resultaat. Dat is niet het bouwwerk zelf, maar de interactie tussen gebruiker en gebouw. Als ze elkaar ‘natuurlijk’ aanvoelen is de kans op een mooie en lange (woon)relatie het grootst. Dat is echt duurzaam, heel anders dan de huidige focus op alleen het (gebouwgebonden)energieverbruik.

In ruim 70% van de gerealiseerde energiezuinige projecten is er veel ontevredenheid over het woongenot. Opvallend genoeg worden ook de energiebesparingclaims vaak niet gehaald. Blijkbaar zijn de verwachtingen heel anders dan de praktijk. De boodschap van dit blog is dan ook: meer aandacht voor de gebruiksfase. Dat kan door te leren van het verleden en projecten vaker, voor langere tijd, te evalueren. De AgentschapNL evaluatie uit april 2010 ‘Schatgraven in de bestaande bouw’ van 32 energiezuinige projecten [1], is in dat kader ontluisterend. Iedereen met energie- & bouwambities adviseer ik dit rapport te lezen.

Kloof tussen bouwen en gebruiken

In een eerder TNO rapport las ik: ‘De energiedoelstellingen zijn niet gehaald doordat de bewoners zich niet gedroegen zoals verwacht’. En even verderop: ‘Helaas moesten er ook nog bewoners in de woning’. Dit geeft een beeld van de enorme kloof tussen wat we bouwen en hoe we iets gebruiken. Het toont ook de arrogantie en minachting van bouwpartijen voor eindgebruikers, alle aandacht voor consumentgericht bouwen ten spijt. Kern van het probleem is de focus op het bouwproces. Negen maanden bouwen is ondergeschikt aan 75 jaar gebruik, maar eist nu wel alle aandacht op.

Als industrieel ontwerper weet ik dat een gebruikersonderzoek essentieel is voor productontwikkeling. Je ziet hoe gebruikers (intuïtief) met producten omgaan. Want al zouden we een gebruiksaanwijzing bij een woning leveren, dan nog ligt die vaak ongebruikt in de meterkast. Gebruiksonderzoek is de meest leerzame fase van een productontwikkelingstraject. Bijzonder dat dit in de bouw nauwelijks wordt toegepast.

Onderzoek doen

Als je het dan niet vooraf onderzoekt is het misschien een goed alternatief om nadat je iets hebt gebouwd te onderzoeken hoe het bevalt, hoe het wordt gebruikt en of de ambities in praktijk worden gehaald. VELUX heeft samen met enkele vaste partners, in Europa, 6 Active Houses gerealiseerd. Eindelijk een ambitieus (duurzame woningbouwproject) met aandacht voor de gebruiksfase. De opgedane ervaringen is open source, de sector hoeft er enkel kennis van te nemen en te vertalen naar de eigen bouwpraktijk. Alle active houses worden een aantal jaren bewoond en gemonitord door wisselende gebruikers (elk jaar een bewonerswissel). Hoe gedraagt de gebruiker zich en wat is het resultaat op het gebruik van energie, warmte, water, e.d. De eerste resultaten van de gemonitorde Active House woningen ondersteunen mijn visie. We hebben veel meer kennis nodig over menselijk gedrag om onze klimaatdoelstellingen te realiseren.

WoonTomTom©

Als bewoners hun woning blijkbaar niet goed en niet energiezuinig kunnen gebruiken is de woonTomTom© misschien de oplossing. Alle bewoners worden standaard uitgerust met een slimme woninggebruiksplanner. Een vriendelijke damesstem geeft de bewoner aan het raam dicht te doen, de gordijnen te sluiten, de thermostaat 3 graden lager in te stellen en nu toch eindelijk maar eens naar bed te gaan. Aan het eind van het jaar geen energiekosten en volop ‘gestuurd’ woongenot. Technologisch gezien geen enkel probleem en waarschijnlijk helpt het TomTom van haar dalende beurskoers af. De vraag is of dit de oplossing is om energieneutrale woningen te realiseren. Zitten gebruikers hier op te wachten? De maakbaarheid van onze maatschappij is volgens mij sowieso aan (en voor velen reeds over) de grens van acceptatie. Oftewel; een oplossing in de lijn van ik zal die domme bewoner wel even helpen i.p.v. aan te sturen op een goed woonhuwelijk.

Woonrelatietherapeut

In dat kader wil ik ook nog even aandacht vragen voor een ander onderbelicht aspect van energieneutraal bouwen. Alle gebruikersgerelateerde energie die nu nog niet in de EPC  berekeningen wordt meegenomen. In mijn en ook volgens AgentschapNL definitie van energieneutraal [2] moet alle energie voor de bouw en sloop, de bouwmaterialen en voor het gebruik van de woning op locatie worden opgewekt. Oftewel heel veel energieverbruik die nu NIET in de EPC wordt berekend. Door alle aandacht op het verlagen van het gebouwgebonden energieverbruik (verwarmen, ventileren, koelen, e.d.) middels die EPC wordt de component gebruikersgebonden energie procentueel steeds groter. Om die te verlagen is een innige relatie met en begrip van de gebruiker cruciaal. Ik meld me bij deze aan als ‘woonrelatietherapeut’ om het huwelijk tussen woning en gebruiker te redden.

Alle opdrachtgevers die nu plannen maken voor duurzame en/of energieneutrale gebouwen raad ik het volgende aan; neem een gebruikerstevredenheideis (comfort en gezondheidsprestaties) op in uw ambitie. Op die manier krijgt de duurzame woonrelatie een eerlijke kans. Bedenk daarbij ‘een thermosfles is een prachtig product’ ik wil er alleen niet in wonen.

[1] Schatgraven in de bestaande bouw, April 2010

BouwhulpGroep architecten en adviseurs. In opdracht van NL Energie en Klimaat, divisie van AgentschapNL

[2] Stevige ambities, Klare taal. PeGo 2009

Een project is energieneutraal als er op jaarbasis geen netto import van fossiele of nucleaire brandstof van buiten de systeemgrens nodig is om het gebouw op te richten, te gebruiken en af te breken. Dit betekent dat het energiegebruik binnen de projectgrens gelijk is aan de hoeveelheid duurzame energie die binnen de projectgrens wordt opgewekt of die op basis van externe maatregelen aan het project mag worden toegerekend. Het energieverbruik dat voortkomt uit de oprichting en sloop van het gebouw zullen naar een jaarlijkse bijdrage worden verrekend op basis van de verwachte levensduur van het gebouw.

Advertenties

CPO geeft ruimte aan duurzame ambities! Wat zijn uw idealen?

CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) biedt de individu uitgelezen kansen om een eigen stempel op een project te drukken bij relatief lage kosten. Daarbij is de prijskwaliteit verhouding vaak hoger dan gemiddeld, omdat er geen ontwikkelwinsten ingecalculeerd hoeven worden. Hoewel daarentegen de complexe (overleg)structuur van de groep tot langere voorbereiding kan leiden, lijken dergelijke CPO vormen prachtige uitgangspunten te bieden voor ondernemende types met uitgesproken huisvestingsbehoeftes.

Ook het economische tij, waarin nagenoeg alle projectontwikkeling tot stilstand is gekomen door moeilijke financiering, heeft de belangstelling voor CPO een duwtje in de rug gegeven. Voor nieuw te (her)ontwikkelen gebieden wordt het fenomeen omarmd, maar ook vanuit gebruikers zelf komen gezamenlijke initiatieven tot stand.

Wij zijn ervan overtuigd dat CPO ook de duurzaamheid kan bevorderen, omdat wij geloven dat er een doelgroep is van mensen die zelf een stap in duurzaamheid wil zetten maar daar nog niet mee uit de voeten kunnen. Een gezamenlijk initiatief kan dat stimuleren.

Is deze vooronderstelling juist, en wat zijn dan die specifieke (duurzaamheids) behoeftes van geïnteresseerden? Voelt u zich aangesproken? Reageer dan en beschrijf uw idealen!

Zie in bijgaande links twee totaal verschillende CPO projecten waarbij Aldus betrokken is om de mogelijkheden voor duurzaamheid te promoten, verhelderen en concretiseren:

  1. Project Black Jack (klik hier) is een initiatief van aantal professionele bouwpartners voor een groot woon/ werkcomplex in Amsterdam Noord. Voor interesse in dit project meldt u aan op de website: www.blackjackbsh.nl
  2. Project De Derde Fase (klik hier) is een initiatief van een groep ouderen voor een nieuw woonproject in Zutphen.

Zou u in een passiefhuis willen wonen, of nog liever geheel zelfvoorzienend willen zijn? Zou u volledig tussen het groen willen leven, of wilt u wonen in een duurzaam gerenoveerd pand? Zou u uw eigen afval willen recyclen, en energie willen opwekken of wilt u uw eigen groente verbouwen midden in de stad? Wij zijn benieuwd naar uw uitgesproken voorkeuren!

Groen, licht en energie voor ouderen in Zutphen

In Zutphen is sinds enkele jaren een groep zestig plussers actief om daar ten noorden van het station een duurzaam bouwproject te realiseren voor circa 110 gestapelde woningen. Dit project ook wel bekend als ‘De Derde Fase’ wordt volgens particulier opdrachtgeverschap gerealiseerd. Aldus heeft de initiatiefgroep bestaande uit verschillende subgroepen begeleid om thema’s als energie en ventilatie, licht en groenvoorzieningen concreet uit te werken.

Volgens Herman Feberwee – trekker van (de thema’s) Energie en Water van de Derde Fase – bleek het erg lastig te zijn om inzicht te verkrijgen in de mogelijkheden en de kosten om tot een integraal duurzaam ontwerp te komen. Aldus bouwinnovatie is gevraagd om een workshop te organiseren om dit te verhelderen. Hieruit zijn wensen en prioriteiten van de gebruikers geconcludeerd tbv de uitwerkingsfase. De uitkomsten dienen als input voor de projectontwikkelaar Proper Stok, de Woningbouwvereniging ‘Ons Huis’ en de architecten van Drost + van Veen, 9° architectuur en Faro.

Goed luisteren naar de wensen van de gebruikers is cruciaal. Zo willen de meeste bewoners veel licht in hun toekomstige woning. Ook heeft men in het algemeen behoefte aan veel groenvoorzieningen. Veel licht betekent vaak ook veel warmte, met name in de zomer. Hoe ga je daarmee om? Verder wil men het liefst natuurlijke ventilatie. Hoe kunnen de vaak tegengestelde eisen tot een aanvaardbare en integrale oplossing leiden? Aldus heeft de initiatiefgroep begeleid om deze vragen te beantwoorden door alle wensen in kaart te brengen en suggesties voor oplossingen te doen.

Op 5 april jl. presenteerde Aldus de resultaten van de workshop aan een delegatie van de Werkgroep Bouwen en Wonen. Dit heeft de ouderen een duidelijk inzicht en overzicht gegeven in de aspecten die belangrijk worden gevonden, incl. het bijbehorende kostenplaatje. Hieruit moet de initiatiefgroep vervolgens weer items selecteren die waardevol worden geacht om door te geven aan de architecten en de projectontwikkelaar. Dat zal in de komende periode plaatsvinden, maar het is nu al duidelijk dat veel licht en groen aspecten zeker in het ontwerp terug dienen te komen. Herman Feberwee voegde hier aan toe: “Iets wat me trof in de presentatie van Aldus is het spel met daglicht en hoe belangrijk dat is voor, met name, de oudere mens. Zo lang mogelijk kunnen genieten van het daglicht in het voor- en najaar is dan ook iets wat zeker in het ontwerp moet terugkomen. Dat zou bijv. kunnen in de vorm van een gemeenschappelijke kas van enkelglas in de binnentuin.”

De initiatiefgroep hoopt met advies en begeleiding van Aldus iets te kunnen realiseren waar de toekomstige bewoners met veel plezier zullen wonen. Herman Feberwee concludeerde: “Ik hoop dat wij op deze wijze een trend kunnen zetten voor betere woonvoorzieningen voor ouderen, een groep die tenslotte flink gaat toenemen. Als we er in slagen om woonruimten te creëren die door het groen en licht de ouderen veel meer levenslust kunnen brengen dan met de gebruikelijke bouwwijze, vind ik dat we een belangrijke bijdrage geleverd hebben aan de kwaliteit van leven.”

Voor meer informatie over dit duurzame huisvestingsproject voor ouderen klik hier

Wie maakt zich hard voor zachte waarden?

In naam van duurzaamheid worden gebouwen gerealiseerd waarin mensen niet meer dan meewerkende, soms zelfs lijdende voorwerpen zijn. Het woord ‘gebruiker’ vooronderstelt daarentegen een actieve rol. Met de ontwikkeling van de Active House-visie krijgt de architect een middel in handen om mensgericht én duurzaam te bouwen.

Momenteel wordt er een consortium Active House NL gevormd binnen het kader van het TKI ‘Energie Besparing Gebouwde Omgeving (TKI=Topconsortium Kennis en Innovatie) om concrete Active House projecten in Nederland te realiseren.

Lees hier het gehele artikel

‘Een passief gebouw is in de basis niet goed’

Artikel juni 2010 V V+ nog steeds actueel!

‘De mens is fysiek niet aangepast op een langdurig verblijf in een gebouw zonder voldoende frisse lucht en daglicht. Desondanks sluiten we ons er steeds vaker en langer in op. Daar hebben we veel te weinig aandacht voor’, zegt Atto Harsta. Als oprichter van Aldus bouwinnovatie en de Stichting Living Daylights pleit hij vurig voor meer ‘open’ gebouwen die veel daglicht en frisse lucht toelaten.

Lees hier het gehele artikel

Solarlux Co2mfort gevel wint prijs voor ‘het beste idee’

Solarlux winnaar ‘het beste idee’

In samenwerking met Aldus heeft Solarlux een innovatieve gevel ontwikkeld die in september 2011 winnaar werd van ‘het beste idee’ op de VMGR marktdag. Met de SL Co2mfort-Gevel komt het gebouw de uitdagingen van het kantoor van de toekomst tegemoet, waarbij de gebruiker met zijn wensen en individuele invloed op het binnenklimaat in het middelpunt staat.