Inspiratie en oplossingen uit de natuur, ook voor de bouw!

VPRO Nederland van boven; alf. OogstHet moet anders! We moeten ons handelen drastisch wijzigen om een volhoudbare situatie voor onszelf te creëren, en de naderende afgrond te ontwijken. Deze onheilspellende geluiden bereiken ons steeds vaker, en gelukkig raakt een groeiend aantal mensen zich bewust hiervan. Maar weinigen weten wat er concreet moet gebeuren. Onze overtuiging: we moeten volledig in balans met de natuur leven; Re-Genereren! Waarom en hoe? Daarvoor verwijs ik graag naar de inspirerende documentaire: A farm for the future.

Afgelopen najaar bekeek ik deze oude BBC docu uit 2009 voor de derde keer. Telkens raak ik bevlogen en hoopvol van het betoog, de beelden en de mooie oplossing die Rebecca Roskin mij als kijker voorspiegelt. Niets aan dit verhaal is verouderd of achterhaald. Het gaat over de noodzakelijke transitie van onze westerse landbouw. Bij Aldus focussen wij ons voornamelijk op verduurzaming van de bouwsector, maar ik zie veel belangrijke overeenkomsten in de ingrijpende oorzaken en oplossingen van deze landbouwrevolutie.

De enorme afhankelijkheid van fossiele grondstoffen (voor brand- meststoffen en pesticiden), de opschudding van een fundamenteel principe (niet meer ploegen) en de synergie met de natuur als oplossing (permacultuur) zijn 1 op 1 van toepassing voor de bouw. Hierbij een aantal belangrijke quotes uit de documentaire:

  • “De oliemens is aan het uitsterven!”
  • “Moderne landbouw is niet te handhaven vanwege de volledige afhankelijkheid van fossiele energie.”
  • “Ons voedsel druipt in olie!”
  • “Industriële landbouw heeft 10 calorien aan fossiele energie nodig om 1 calorie aan voedsel te produceren.”
  • “Opgetelde potentieel van verschillende duurzame energievoorzieningen zijn niet voldoende om huidige consumptieniveau in stand te houden”
  • “Huidige olietoevoer staat gelijk aan mankracht van 22 miljard slaven 24uur per dag.”
  • “STOP met ploegen; daardoor dood je alle belangrijke organismes in de grond.”
  • “95% van voedsel is volledig afhankelijk van kunstmest voor industriële landbouw op dode grond.”
  • “Weides zijn voorbeeld van levende grond met uitbundige biodiversiteit en levendigheid.”
  • “Permacultuur biedt alternatief door doelbewust te ontwerpen waardoor arbeid en energie overbodig worden.”
  • “Bostuin imiteert groei van bos maar produceert meer eetbare soorten.”
  • “Tuinieren is het nieuwe landbouwen én efficienter; 5x zo veel opbrengst per m2 dan een grote boerderij”
  • “Biodiversiteit is cruciaal!”
  • “We moeten werken met de natuur ipv de natuur te bevechten”

De bouwsector is net zo afhankelijk van fossiele grondstoffen voor verwarming, elektraverbruik, transport en materialen. De impact op het milieu is enorm. De bouw is verantwoordelijk voor 50% van ons energieverbruik, 50% van de CO2 uitstoot, 40% van de afvalproductie en 25% van het weggebruik [uit Legolisering van de bouw; prof. Hennes de Ridder]. De bouwsector zal dus ook haar aanpak radicaal moeten wijzigen om een volhoudbare situatie te creëren. We moeten onder andere de bestaande en nieuwbouw energieleverend maken. We moeten huidige vanzelfsprekendheden zoals bijvoorbeeld betongebruik, gasaanluitingen en wisselstroom herzien. En we moeten op een natuurlijke manier onze bouwmaterialen in lokale kringlopen gaan organiseren door biobased te gaan bouwen. Nu begrijp je onze fascinatie en overtuiging voor biobased bouwen!

Veel kijkplezier en inspiratie gewenst. Heel graag vernemen wij waaraan jij je inspiratie ontleent!? Met positieve groet, Olivier Lauteslager

Advertenties

Green Deal “Biobased Bouwen”

Atto Harsta tekenen Green Deal BBbouwen 13112013Tijdens de innovatie estafette op 12 november 2013 werd de Green Deal “biobased bouwen”ondertekend, mede door Aldus bouwinnovatie. De uitvoering van de Green Deal start direct en zal in 2015 worden afgerond.

De Green Deal Biobased Bouwen werd gesloten tussen ruim 20 partijen die actief zijn in de bouwsector en de ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu en Binnenlandse Zaken (Wonen en Rijksdienst). Het doel van deze Green Deal is het verbeteren van het concurrentievermogen van de biobased economie door stimulering van het gebruik van biobased materialen, producten en concepten in de Nederlandse bouw.

De Green Deal beoogt het creëren van een gelijkwaardig speelveld voor biobased producten. Dit wordt uitgewerkt door teams die zich gaan richten op de positie van biobased bouwmaterialen, producten en bouwconcepten in de milieu- en bouwregelgeving, het verbeteren van de kennisuitwisseling en het ontwikkelen van een gezamenlijke communicatie- en marketing strategie voor biobased materialen, producten en bouwconcepten.

De Green Deal biobased bouwen is een gevolg van de oproep die Roel Bol (directeur BBE-EZ) tijdens de opening van het Biobased Paviljoen in ICDuBo op 29 september 2012 deed. Het paviljoen wordt ondersteund vanuit het Interreg IVb project CAP’EM, een Europees project om de productie, verspreiding en het gebruik van ecologische materialen te bevorderen.

Aldus bouwinnovatie levert actieve bijdrage aan deze Green Deal omdat wij overtuigd zijn van de noodzaak van een circulaire economie (biologische kringloop) voor de bouwsector. Via de Green Deal zal de vraag naar biobased bouwen geactiveerd moeten worden, terwijl concrete projecten het goede voorbeeld moeten geven. Wij dagen iedereen uit om de natuurlijke grenzen met ons te verkennen!

Deelnemers zijn: Aldus Bouwinnovatie, Dutch Green Building Council, ECOboard Europe, Eco-Makelaar, Foreco Dalfsen, Gebiedsonderneming Laarberg Biobased Informatie Centrum (BIC) Achterhoek, Greenhuus, Groenebouwmaterialen, ICDuBo, IFD-products, Ingenieursbureau IOB, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ministerie van Economische zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, NPSP, ORGA architect, Raab Karcher Greenworks, RDM campus Concept House Village, Rolsma Advanced Biobased Paints, SBRCURnet, Stichting Agrodome (penvoerder), Verduurzaamd Hout Nederland, Villanova architecten, Warmteplan, Wageningen UR- Food & Biobased Research.

Eenvoudig naar een biobased gebouwde omgeving


Plafond Richard Rogers Barajas Madrid
Houten funderingspalen in plaats van betonnen, vlas- of hennepisolatie in plaats van glas- of steenwol, bamboe kozijnen in plaats van aluminium of pvc en kabelgoten van zetmeel in plaats van pvc. Dat zijn vier eenvoudige stappen op weg naar een biobased gebouw.

Cobouw 28 maart 2013 door Maartje Henket

Biobased is een visie die uitgaat van een economie gebaseerd op hernieuwbare grondstoffen. Deze zijn veelal van dierlijke of plantaardige herkomst. De gebruiksduur van een product moet voorts overeenstemmen met de tijd die het kost om het te verbouwen. Een eikenhouten tafel is bijvoorbeeld onverantwoord, omdat een eik er tenminste vijftig jaar over doet om volwassen te worden en niemand vijftig jaar met zijn tafel doet. Het gebruik van fossiele aardolie is op die gronden nooit te rechtvaardigen, want het ontstaan hiervan kost enige miljoenen jaren.

Directeur Atto Harsta van Aldus bouwinnovatie geeft de ommezwaai weer die de bouw moeten maken om aan deze voorwaarden te voldoen. “De focus moet verschuiven van energie naar grondstoffen. We sturen nu op energieverbruik – en dan ook nog eens alleen op het gebouwgebonden energie. De energie die nodig is om het gebouw te maken, te gebruiken en weer te slopen blijft buiten beschouwing. Een goede gebouw LCA zou al beter zijn dan de EPC, op dit moment een heel slap sturingsinstrument.

Deze tunnelvisie op energiebesparing en kierdichting leidt volgens Harsta tot onprettige en ongezonde gebouwen. “We lezen inmiddels regelmatig over het slechte binnenmilieu in extreem nageïsoleerde huizen. Een goed ontworpen biobased huis is dampopen, net als de huid van de mens. De toegepaste materialen hebben geen schadelijke effecten.”

Er zijn vier manieren waarop groene grondstoffen kunnen worden toegepast. De eerste en eenvoudigste is rechtstreeks, zoals bij een groene gevel of een groen dak. Bij de tweede manier wordt het groen eerst geoogst en vervolgens met geen of minimale bewerking gebruikt, zoals bij een rieten dak of een wand van wilgentenen en leem. De derde manier behelst een iets ingewikkelder verwerkingsproces, waarbij echter geen chemie komt kijken. Een voorbeeld hiervan is linoleum. De vierde manier is de meest geavanceerde. Hier worden materialen omgezet naar wezenlijk andere producten door iets te veranderen in de moleculaire keten. Hierbij moet je denken aan bioraffinage zoals het product biofoam of bij bioharsen voor de productie van biocomposieten. Het eindproduct ziet er hetzelfde uit als de fossiele tegenhanger.

Harsta ziet de meeste kans voor producten uit niveau drie en vier. “Soms is het proces van applicatie sturend. Daarom moet je biobased alternatieven ontwikkelen die op eenzelfde manier kunnen worden verwerkt als hun traditionele tegenhanger. Biofoam kan PUR-schuim bijvoorbeeld één op één vervangen en is daardoor gemakkelijk te implementeren. Bovendien geven producten uit niveau drie en vier de grootste vormvrijheid – en zijn ze gemakkelijker op te schalen. Het kost meer moeite om een dergelijk product te ontwikkelen, maar als je het eenmaal hebt, kun je er wel gemakkelijk meer van maken.”

In de visie over biobased bouwen is nog een laatste aspect van belang. De gebruikte grondstoffen moeten van dichtbij komen. “We kunnen op zich al een volledig biobased huis bouwen van producten die we in Nederland verbouwen. Maar de kunstmest die we gebruiken, komt uit Marokko en uit China. En de metalen die we gebruiken in onze computers en telefoons, komen uit China. Dat maakt ons kwetsbaar. Als je het hele plaatje echt goed bekijkt, dan wil je naar een circulaire economie: een economie waarin we alles hergebruiken en niets van ver halen. Dat is moeilijk haalbaar, maar gelukkig hebben we al veel grondstoffen in omloop. Laten we die in elk geval koesteren en hergebruiken. En dan bedoel ik zowel de lithium uit je telefoon als het leer van je oude bank.”

Verschillen traditioneel en biobased
product                  traditioneel materiaal      biobased variant
isolatiemateriaal      steenwol, glaswol                 vlas, hennep, schapenwol
kozijnen                   aluminium, pvc                     hout, biocomposiet, bamboe
metselmortel            cement                                 schelpenkalk
buitengevelisolatie   eps, cementmortels             dampopen biobased constructies
–                                                                            zoals houtvezelisolatie en stuc
–                                                                            kunststof van aardappelschillen
Een uitgebreide lijst is te vinden op http://www.cobouw.nl

1 biobased pilot maakt nog geen zomer!

agrodome2010-5In Wageningen zijn in 2011 vier bijzonder woningen gerealiseerd als proefproject voor het bouwen met hernieuwbare grondstoffen. Het project Agrodome was bedoeld om als voorbeeldproject voor hernieuwbaar materiaalgebruik in de bouw te dienen en zo de toepassing ervan in de bouw te stimuleren. Aldus bouwinnovatie geeft o.a vorm en invulling aan de Green Deal Biobased Bouwen en heeft recentelijk het project Agrodome geëvalueerd. We hebben daarbij specifiek gekeken of de gestelde doelen zijn behaald.

Door het enthousiasme van de betrokken partijen (Gemeente Wageningen, architect Renz Pijnenborgh, WUR, bouwbedrijf van Swaaij) is het project en succes geworden waar de bewoners nog steeds naar volle tevredenheid en gezondheid wonen. Het project heeft echter nog weinig navolging gekregen in en rond Wageningen. Hoe komt dat?

Op donderdag 14 februari presenteren wij onze uitkomsten en aanbevelingen op de bijeenkomst ‘Biobased bouwmaterialen in relatie tot het Nieuwe Bouwbesluit ‘13’ bij de WUR in Wageningen.

Erbij zijn? Zie de aankondiging via onderstaande link:
VCTRCTuitnodiging